Deze website maakt gebruikt van cookies om instellingen te onthouden en om de website beter op uw behoeften af te stemmen. Klik hier voor meer informatie over cookies.

Ja, ik ga akkoord Nee, ik ga niet akkoord X
Boskalis jaarverslagen 2012

Thematekst: Building with Nature in Indonesië

Meer dan zesduizend dorpen (dertig miljoen mensen) langs de Noordkust van java lopen het gevaar om te worden weggespoeld. Een harde civieltechnische verdediging in de vorm van dijken heeft geen zin op modderige kusten zoals in Indonesië. In de Noord­javaanse kuststreek wordt een pilot uitgevoerd onder het Building with Nature programma door het Ecoshape consortium. Een innovatieve aanpak van dammen, landwinning en nieuwe mangrovebossen moet het tij keren.

Mannen en vrouwen staan tot hun middel in het water van de Javazee. Met engelengeduld slepen de bewoners van het dorp Timbul Sloko bossen snoeihout aan. Met een sleg hebben ze palen van galam, een snelgroeiende Aziatische houtsoort, anderhalve meter in de slappe zeebodem gehamerd en nu verbinden ze de takkenbossen met staaldraad. Hier worden vier dammen van elk honderd meter gebouwd. Die moeten helpen om de steeds wederkerende overstroming van de huizen van duizenden mensen in de Noord-Javaanse kuststreek van district Demak (Centraal-Java) tegen te gaan.

Wetlands International stapt in het consortium Ecoshape

Wetlands International is een internationale milieuorganisatie met vestigingen in tal van landen. De afgelopen jaren heeft Wetlands International al samengewerkt met Ecoshape in een aantal pilotprojecten. Jane Madgwick, CEO van Wetlands International: “Ons doel is de zorg voor het herstel van wetlands in combinatie met de bevordering van het welzijn van de bevolking. Intussen zien we overal in de wereld wetlands nog zwaar onder druk staan. Klimaatveranderingen vormen een nieuwe uitdaging, maar ook de antwoorden van overheden hierop. Vooralsnog kiezen deze vooral voor harde infrastructurele oplossingen. Een aanpak die vaak nadelig is voor de natuur en bovendien nogal eens ontoereikend is om problemen op het gebied van water, zeker op langere termijn, het hoofd te bieden. De geïntegreerde oplossingen die met Building with Nature mogelijk zijn, kunnen niet alleen duurzamer zijn maar ook aantrekkelijker, goedkoper en veiliger.”

Naast Wetlands International zijn o.a. Arcadis, Alterra, Haskoning, Imares en Deltaris partners van Ecoshape. Voor meer informatie zie www.ecoshape.nl

Dammen en mangrovebossen

De erosie van de Javaanse kust gaat hier en daar met een schrikbarende snelheid van honderd meter per jaar. “Van een proefproject weten we dat met de getijdenbeweging modderig sediment neerslaat achter de dammen”, zegt Pieter van Eijk, coördinator klimaatadaptatie van Wetlands International en betrokken bij de opschaling van dammen bij een kuststrook van 20 kilometer. “Op termijn ontstaan in de zone tussen de dammen en de kust nieuwe mangrovebossen die de kust weerbaar maken tegen de drieste golfslag.” “De in de Nederlandse waterstaatgeschiedenis ontwikkelde kwelderwerken blijken soelaas te bieden”, zegt professor Han Winterwerp van TU Delft, tevens verbonden aan kennisinstituut Deltares. Voor de kust van Java heeft een proefdammetje al 50 centimeter modder gevangen. “De eerste pioniersoorten van de mangrove steken de kop al op, waarna de verdere ontwikkeling van bos kan beginnen”, weet Winterwerp.

Zieke garnalen

Mangrovebossen zijn natte moerasachtige bossen die van oudsher op natuurlijke wijze golfslag op de Indonesische kust opvangen en slib invangen. Dat sediment verhoogt de kust die daardoor met de zeespiegel meegroeit. De bossen vormen de kraamkamer voor tal van vissoorten. Ze zuiveren water en leveren hout.

In het verleden zijn deze bossen gekapt voor onder meer garnalenkwekerijen. “Daardoor is de natuurlijke kustverdediging ondermijnd en is de bodem gedaald, met overstromingen tot gevolg”, zegt Pieter van Eijk. “Triest is bovendien dat de intensief gebruikte garnalenvijvers al na vijf jaar door ziektes bij de garnalen onbruikbaar zijn geworden. De Indonesische investeerders zijn weer naar een nieuwe streek vertrokken.”

Landaanwinning

Met dammen en nieuwe mangrovebossen alleen kan de erosie niet worden gekeerd. Het ondoordacht aanplanten van mangrove is weinig succesvol als de stroming en golfslag niet worden gebroken en geen slib wordt ingevangen. De natuur kan nog een handje worden geholpen als er verderop in de ondiepe Javazee met baggermaterieel modder naar de kust wordt gebracht. “Binnen vijf jaar kan de kust op deze manier .ink zijn hersteld”, denkt Jaap van Thiel de Vries, programmamanager bij Ecoshape en senior engineer bij Boskalis.

Dorpsoudsten en aquacultuur

Hij is net terug uit het gebied waar hij om tafel zat met dorpsoudsten en bestuurders. “Naast de steun van de nationale en regionale overheid is lokale medewerking van bewoners onontbeerlijk”, zegt Van Thiel de Vries. Voorheen was het district welvarend, maar de garnalenkwekerijen betekenden het einde van de visserij en de rijstteelt en sinds de instorting van de garnalenkweek ligt de economie stil. Het programma voorziet dan ook in een nieuwe sociaal-economische ontwikkeling. “Met expertise van Imares-Wageningen UR gaan we duurzame vormen van aquacultuur in de verlaten vijvers en duurzaam gebruik van mangroves ontwikkelen. Al zijn de kosten van de dammen veel lager dan die van conventionele technieken, toch is het belangrijk dat de economie in het achterland het onderhoud aan de waterkeringen kan financieren en mogelijk opschalen.”

Toegevoegd aan Mijn verslag Voeg toe aan Mijn verslag